Ağaç Budama Nasıl Yapılır?

Ağaç budamanın tekniği tek bir yere dayanır: kesim, dalın gövdeye ya da ana dala bağlandığı yerdeki dal yakasının hemen dışından yapılır. Ağaç yarayı bu yakadaki dokuyla kapatır; yaka zedelenirse ya da dalın uzun bir parçası bırakılırsa kesik kapanmaz ve çürüklük içeri yürür.

Bu yazı küçük ve erişilebilir ağaçları kendiniz budayacaksanız doğru kesimi anlatır. Yüksek ağaçlarda, kalın dallarda, çatı ve elektrik hattı yakınında işin neden bir ekibe bırakılması gerektiğini sonda ayrıca yazdık; o işleri ağaç bakımı ve budama hizmetimizde üstleniyoruz.

Budamaya başlamadan önce neye karar verilir?

Her kesimin bir gerekçesi olmalıdır. Gerekçesiz alınan her dal, ağacın besin üreten yaprak alanını azaltır. Budamanın geçerli gerekçeleri şunlardır:

• Güvenlik: kuru, çatlak, sarkmış ya da yola, çatıya değen dal.
• Sağlık: hastalıklı, birbirine sürten ya da tacın içine doğru büyüyen dal.
• Işık ve hava: sık tacı seyrelterek içini açmak.
• Form: genç ağaçta ileride sorun çıkaracak dal yapısını erken düzeltmek.
• Verim: meyve ağacında güneş gören, ürün veren dalı öne çıkarmak.

“Çok büyüdü, kısaltalım” tek başına bir gerekçe değildir. Boyu kısaltılan ağaç kısa kalmaz, birkaç yılda yeniden boylanır; üstelik daha zayıf bir tepeyle. Zamanlama da türe göre değişir: çoğu yaprak döken ağaç dinlenirken budanır, bazı meyve ağaçları, ceviz ve zeytin ise kendi dönemlerinde. Tür tür dönemleri meyve ağacı budama takvimi yazısında verdik.

Dal nereden kesilir?

Dalın gövdeye bağlandığı yerde iki işaret vardır. Birincisi dal yakasıdır: dalın dibinde, gövdeyle birleştiği noktadaki hafif şişkin halka. İkincisi dalın üst tarafında, dal ile gövde arasındaki kabuğun kırışarak oluşturduğu koyu çizgidir; buna dal kabuk sırtı denir. Doğru kesim dal kabuk sırtının dışından başlar ve dal yakasının hemen dışından biter; yaka ağaçta kalır.

Ağaç yarayı insan dokusu gibi iyileştirmez. Kesiğin çevresinde içeriye doğru bir sınır oluşturarak çürümenin yayılmasını durdurmaya çalışır, dışarıdan da yarayı kenarlarından büyüyen yeni dokuyla yavaş yavaş kapatır. Bu iki işi en iyi yapan bölge dal yakasıdır.

• Doğru kesim: Dal yakasının hemen dışından, yakaya zarar vermeden. Birkaç yıl içinde kesiğin çevresinde halka biçiminde kapanma dokusu görülür.
• Gövdeye dayalı kesim: Dalı gövdeyle aynı hizadan kesmek yakayı yok eder. Yara büyür, ağaç sınır oluşturmakta zorlanır ve çürüklük gövdeye ilerler.
• Uzun parça bırakmak: Dalın bir parçasını çivi gibi bırakmak. Kalan parça kurur, kapanma başlayamaz ve kuruyan odun çürüklüğe kapı olur.

Kalın dal üç kesim yöntemiyle nasıl alınır?

Kalın bir dal tek hamlede kesilirse kesim bitmeden kendi ağırlığıyla düşer ve kabuğu gövde boyunca aşağı doğru yırtar. Bunu önlemek için dal üç kesimle alınır:

1. 1Alttan çentikSon kesim yerinden 20-30 cm kadar dışarıda, dalın alt yüzünden kalınlığının yaklaşık üçte biri kadar yukarı doğru kesilir. Kabuk yırtılırsa bu çentikte durur.
2. 2Üstten düşürmeÇentiğin birkaç santim dışından, üstten aşağı doğru kesilerek dalın ağırlığı alınır. Dal düşer, geride kısa bir parça kalır.
3. 3Son kesimKalan parça dal yakasının hemen dışından, temiz ve tek bir kesimle alınır.

El makasıyla kesilebilen ince dallarda tek kesim yeterlidir; burada da kesim yakanın dışından yapılır ve dal kesim sırasında elle desteklenir ki kabuk sıyrılmasın. Merdivendeyken tek elle testere kullanmak ya da dalın düşeceği yeri kontrol edemeden kesmek tehlikelidir: kalın dal sallanarak merdiveni ya da kesen kişiyi devirebilir.

Tepe kesmek ağaca neden zarar verir?

Tepe kesme, ağacın boyunu kısaltmak için ana gövdeyi ve kalın dalları düz bir hat boyunca, yan dal gözetmeden kesmektir. Ağaç bu kesimle kısa kalmaz: kesik noktalarının hemen altındaki uyuyan gözlerden çok sayıda dik ve hızlı büyüyen sürgün çıkar, tepe birkaç yılda eski boyuna yaklaşır.

Sorun bu sürgünlerin yapısındadır. Normal bir dal gövdenin içinden gelen odun katmanlarıyla bağlanırken, tepe kesiminden sonra çıkan sürgünler kesik yerinin kenarındaki dış katmanlara tutunur ve kolay kopar. Büyük kesik yüzeyleri de kapanamaz; çürüklük bu yüzeylerden aşağı iner. Yıllar içinde ağaç hem daha sık hem daha kırılgan bir tepe taşır.

Tepesi kesilen ağaç kısa kalmaz; daha zayıf bir tepeyle yeniden boylanır.

Boyu gerçekten azaltmak gerekiyorsa dal yan dala geri kesilir: kısaltılacak dal, kalınlığı kesilen dalın en az üçte biri kadar olan bir yan dalın hemen üstünden alınır. Böylece büyümeyi o yan dal devralır ve kesik küçük kalır. Bu işin sınırı türe ve ağacın yaşına göre değişir; bazı yaşlı ağaçlar boy indirmeyi iyi kaldırmaz.

Bir seferde ne kadar dal alınır?

Bir sezonda canlı tacın dörtte birinden fazlası alınmaz. Yaprak ağacın besin üreten organıdır; fazlası alındığında ağaç depoladığı rezervi harcamaya başlar ve gövdeden, kalın dallardan obur sürgün verir. Yaşlı, zayıf ya da yakın zamanda kök zararı görmüş ağaçta bu oran daha düşük tutulur. Büyük bir müdahale gerekiyorsa iş birkaç sezona yayılır.

Kuru ve riskli dallar için mevsim beklenmez. Ölü dal ağacın besin üretimine katılmaz; güvenlik gerekçesiyle her zaman alınabilir ve budamanın ilk işi odur.

Budama yarasına macun sürülmeli mi?

Uzun yıllar her kesiğe aşı macunu ya da boya sürmek doğru kabul edildi. Ağaç bakımında bugün yaygın olan görüş, süs ve gölge ağaçlarında yara macununun çürümeyi önlemediği yönündedir. Macun zamanla çatlar, altında nem tutabilir ve ağacın kendi sınır oluşturma sürecine bir katkısı olmaz. Temiz ve doğru yerden yapılmış bir kesim, yara bakımının en önemli kısmıdır.

Konu tümüyle kapanmış değildir. Bazı meyve bahçelerinde çok büyük kesiklerin korunması ve belirli hastalıkların yaygın olduğu yerlerde koruyucu uygulama hâlâ önerilir. Böyle bir durumda neyin sürüleceğine türe ve hastalığın durumuna göre karar verilir; alışkanlıkla her kesiğe macun sürmek gerekmez.

Budama aletleri nasıl seçilir ve temizlenir?

Kesik ne kadar doğru yerden yapılırsa yapılsın, ezilmiş kabuk ve lifli bir yüzey geç kapanır. Makas ve testere keskin tutulur; kör bıçak dokuyu keser yerine ezer. Alet dalın kalınlığına uyar: el makası ince sürgüne, iki elli makas orta kalınlıktaki dala, budama testeresi kalın dala.

Hastalık etkenleri kesik yüzeyinden ağaca girer ve aletle ağaçtan ağaca taşınabilir. Bu yüzden:

• Hastalıklı görünen ağaç en son budanır.
• Hastalıklı bir dal kesildikten sonra ve ağaçtan ağaca geçerken bıçak alkollü bir dezenfektanla silinir.
• Yağmurlu ya da yağmur beklenen günde budama yapılmaz; ıslak yüzey mantar ve bakterilerin girişini kolaylaştırır.
• Hastalıklı dal ve yapraklar bahçede yığılı bırakılmaz.

Çam gibi ibreli ağaçlar nasıl budanır?

Çam, sedir ve göknar gibi ibreliler yaprak döken ağaçlardan farklı davranır. Çoğu ibreli yaşlı, yaprağı olmayan odundan yeniden sürgün vermez; ibresiz kalana kadar geri kesilen dal çoğu zaman kurur. Bu yüzden ibrelilerde budama çoğunlukla kuru ve kırık dalların, gölgede kalmış alt dalların ve birbirine sürten dalların alınmasıyla sınırlıdır. Kesim burada da dal yakasının dışından yapılır.

Çamın biçimini sıklaştırmak ya da büyümesini yavaşlatmak için ilkbaharda uzayan yeni sürgünler, yani mumlar, kısaltılabilir; bu yaşlı dala kesim yapmadan uygulanan hafif bir yöntemdir. Büyük bir çamın tepesini kesmek ya da kalın dallarını gövdeye dayayarak almak ağacı kalıcı olarak bozar. Leylandi ve servi gibi çit ibrelileri düzenli ve hafif kırpılır, yeşili olmayan yaşlı kısma inilmez.

Ağacın sorunu budamayla çözülür mü?

“Dalları kuruyor, budayalım” denen ağacın asıl sorunu bazen tacında değil, gövdesinin ya da köklerinin içindedir. Tepeden başlayan kuruma, mevsim dışı yaprak dökümü, gövde dibinde mantar ya da kabukta akıntı iç çürüklüğün belirtisi olabilir. Böyle bir ağaçta budama sorunu çözmez, yalnız görünümü düzeltir. Belirtileri ve ölçüm yöntemini ağaç içten çürük mü yazısında anlattık.

Hangi budamayı kendiniz yapmamalısınız?

Tekniği bilmek, her budamayı güvenle yapmayı sağlamaz. Aşağıdaki durumlarda iş, yüksekte çalışmayı ve dal indirmeyi bilen bir ekibe bırakılır:

• Yerden yetişilemeyen, merdiven ya da tırmanma gerektiren dallar.
• Çatıya, cama, araca ya da yola düşebilecek kalın dallar.
• Elektrik, telefon ya da aydınlatma hattına değen ya da yakın dallar. Hat yakınındaki dala dokunmadan önce elektrik dağıtım şirketine haber verilir.
• Gövdesi çürük, yarık ya da belirgin biçimde eğik bir ağaçtaki her dal.
• Motorlu testerenin yüksekte kullanılması gereken her iş.

Büyük ağaçta hangi dalın alınacağına orman mühendisi karar verir, uygulamayı ekip yapar; yüksek dallar ekibimizdeki sepetli vinç ya da arboristle parça parça indirilir. Bu işleri girişte andığımız ağaç bakımı ve budama hizmetimizde yürütüyoruz.

Budama için izin gerekir mi?

Ağacın yerine göre değişir. Bazı ilçe belediyeleri özel mülkteki ağacın budamasını kendi başvurusuna ve ücret tarifesine bağlar; zeytin, tescilli anıt ağaç ya da orman sayılan yerdeki bir ağaçta ağır bir müdahaleden önce ilgili kuruma sorulur. Belediyenin hangi ağacı budadığını ve ücret konusunu belediye ağaç budama sorumluluğu yazısında topladık.

Sık sorulanlar

Yüksek Orman Mühendisi Ömer Buğra AvcıOMO Sicil No: 21525

Orman mühendisliği yüksek lisansı sahibi. İstanbul’da ağaç röleve, kesim ve taşıma dosyalarını sahada ölçüp kendisi imzalıyor.

Bu yazılara da göz atın

Ağaç Bakımı ve Budama · 7 dk

Meyve Ağacı Budama Takvimi

Ağaç Bakımı ve Budama · 7 dk

Zeytin Ağacı Budama

Ağaç Bakımı ve Budama · 6 dk

Ceviz Ağacı Budama