Fırtına öncesi ağaç kontrolü
Kış fırtınalarından önce bahçenizdeki ya da sitenizdeki ağaçlarda bakmanız gereken yedi belirti, ağacın altındaki hedefe göre öncelik ve belirti gördüğünüzde atılacak adımlar.
Fırtına öncesi ağaç kontrolü kış fırtınalarından önce, tercihen sonbaharda yapılır ve yedi belirtiye bakar: gövde dibinde mantar, gövdede çatlak ya da kabuk dökülmesi, toprakta kabarma, dar açılı çatal, eğimde değişme, tepede kuru dal ve kökleri kesen yakın tarihli kazı. Belirti veren ağacın altında insan, araç ya da bina varsa bir orman mühendisi değerlendirmesi gerekir.
İçindekiler
Fırtına öncesi ağaç kontrolünün amacı, rüzgâr gelmeden önce zayıflamış ağacı bulmaktır. Sağlıklı bir ağaç şiddetli rüzgârda eğilir, dal kaybedebilir ama çoğu zaman ayakta kalır. Kökü ya da gövdesi önceden zayıflamış bir ağaç ise çok daha düşük bir yükte kırılır ya da kökünden devrilir. Zayıflamanın belirtileri çoğu zaman fırtınadan aylar önce görülebilir; yeter ki biri bakmayı bilsin.
Aşağıdaki yedi belirti ilk elemeyi yapmanızı sağlar. Belirti veren ağaçların ne kadar riskli olduğunu, altındaki hedefle birlikte değerlendirip öncelik sırasına koyan çalışma ağaç envanteri ve risk raporudur. Site ve çok ağaçlı bahçelerde bu değerlendirmenin fırtına mevsiminden önce bitmiş olması, gereken budama ya da kesim için zaman bırakır.
Fırtına öncesi kontrol ne zaman yapılmalı?
İstanbul’da şiddetli lodos ve poyraz fırtınaları çoğunlukla sonbahar ve kış aylarında görülür. Kontrolün bu fırtınalardan önce, Ekim ve Kasım aylarında yapılması, riskli çıkan ağaçta budama, izin ya da kesim için zaman kazandırır. Birçok çürükçül mantarın şapkası da sonbaharda görünür hâle gelir.
Yaprak döken ağaçlara iki farklı zamanda bakmak daha çok şey gösterir. Tepe kuruması ve seyrek taç yaz sonunda, yapraklar dururken belli olur; dal yapısı, çatallar ve gövdedeki çatlaklar ise yaprak döküldükten sonra daha net görülür. Bunlara ek olarak her şiddetli fırtınadan sonra ve ağacın kök bölgesinde bir kazı yapıldığında yeniden bakmak gerekir. Fırtına uyarılarını Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün sayfasından izleyebilirsiniz.
Hangi ağacınızın fırtına mevsiminden önce yerinde görülmesi gerektiğini ayıklamak için ağacın tamamını, gövde dibini ve altındaki alanı gösteren fotoğrafları konumla birlikte gönderebilirsiniz. Fotoğrafa dayalı bu ilk ayıklama ücretsizdir.
Fotoğraf ve konumla ön değerlendirme ücretsiz · Teklif 24 saat içinde · OMO Sicil No: 21525Devrilme riskinin yedi işareti nelerdir?
1. Gövde dibinde ya da kök boğazında mantar
En ciddi belirtilerden biridir. Gövde dibinde ya da toprağa yakın kök boğazında çıkan şapkalı ya da raf gibi sert mantarlar, odunun içinde ve köklerde bir çürümenin ilerlediğini gösterir. Mantar görünür hâle geldiğinde çürük çoğu zaman bir süredir oradadır. Mantarların türlerini ve ne anlattıklarını ağaç içten çürük mü yazısında ayrıca anlattık.
2. Gövdede derin çatlak, oyuk ya da kabuk dökülmesi
Gövde boyunca inen dikey bir çatlak, gövdenin yük altında yarılmaya başladığını gösterebilir. Karşılıklı iki yanda çatlak varsa kesit ciddi biçimde zayıflamıştır. Kabuğun bir bölgede tamamen dökülmesi altındaki odunun öldüğünü, oyuk ve kavuklar ise içeride bir boşluk olduğunu düşündürür.
3. Toprakta kabarma ve kökte açılma
Ağacın dibinde, eğildiği yönün karşı tarafında toprağın kabarması ya da çatlaması, kök tablasının yerinden oynamaya başladığını gösterir. Bu, devrilmeden hemen önce görülen belirtilerdendir. Böyle bir ağacın altına araç park edilmez, altındaki alan hemen boşaltılır.
4. Dar açılı çatal
İki gövdenin ya da iki kalın dalın V harfi gibi dar açıyla birleştiği yerde aralarında kabuk sıkışır ve birleşim sağlam bir odunla kaynamaz. Kar, rüzgâr ya da ağır taç yükünde yarılma çoğu zaman bu noktadan başlar. U harfi gibi geniş açılı birleşimler daha dayanıklıdır.
5. Eğimde değişme
Bazı ağaçlar ışığa doğru eğik büyür ve bu tek başına sorun değildir. Sorun, eğimin kısa sürede değişmesidir. Geçen yıl dik duran bir ağaç bu yıl yatmaya başladıysa kök tutunması zayıflamış olabilir. Bunu anlamanın en kolay yolu, bahçenin eski fotoğraflarıyla bugünkü hâlini karşılaştırmaktır.
6. Tepede kuru dal ve seyrek taç
Tepedeki dalların yapraksız kalması, tacın seyrelmesi ya da yaprakların mevsiminden önce dökülmesi, kök sisteminin tacı besleyemediğinin işareti olabilir. Kuru dallar hem kendi başına düşme riski taşır hem de altta yatan bir kök ya da gövde sorununu gösterir. Kırılıp başka dallara takılı kalmış askıdaki dallar da bu belirtiye dahildir.
7. Kök bölgesinde kazı, dolgu ya da beton
Sitelerde en sık atlanan nedendir. Otopark, altyapı, doğalgaz ya da kaldırım çalışmasında kesilen kökler ağacın hem beslenmesini hem tutunmasını zayıflatır. Ağaç çalışmanın hemen ardından sağlıklı görünebilir; etkisi sonraki yıllarda ortaya çıkar. Gövde dibine yığılan dolgu toprak ve kök bölgesini kapatan beton da kök boğazında çürümeyi başlatabilir.
Ağacın altında ne var?
Ağacın sağlığı riskin bir yarısıdır. Öbür yarısı, ağaç ya da dalı düşerse neye çarpacağıdır. Aynı çürüğe sahip iki ağaçtan biri oyun alanının üstündeyse önceliklidir, öbürü boş bir çim alanın ortasındaysa izlenebilir.
| Ağacın altında | Öncelik | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Çocuk oyun alanı, yaya yolu, oturma yeri | Çok yüksek | En küçük belirtide yerinde değerlendirme, gerekirse iç çürük ölçümü |
| Otopark, araç yolu | Yüksek | Her yıl kontrol, belirti varsa fırtına mevsiminden önce müdahale |
| Bina cephesi, çatı, balkon, elektrik hattı | Yüksek | Dal mesafesi, taç yükü ve kök ile temel ilişkisine bakılır |
| Boş çim alan, bahçe sınırı | Düşük | İzleme çoğu zaman yeterlidir |
Bu ayrım yapılmadığında iki hata birden yapılabilir: güvenli bir ağaç gereksiz yere kesilir, gerçekten riskli olan ise gözden kaçar.
Kendi kontrol listeniz
Aşağıdaki listeyle bahçedeki ya da sitedeki ağaçları tek tek dolaşabilirsiniz. Her ağaç için bir fotoğraf çekip not almanız yeterli.
- Gövde dibi ve kök boğazı mantar yönünden incelendi mi?
- Gövdede dikey çatlak, oyuk ya da kabuk dökülmesi var mı?
- Ağacın dibinde toprak kabarması ya da kökte açılma var mı?
- Dar açılı çatallar işaretlendi mi?
- Eğim geçen yılın fotoğraflarıyla karşılaştırıldı mı?
- Tepesi kuruyan ya da askıda kırık dalı olan ağaçlar listelendi mi?
- Son yıllarda kök bölgesinde kazı, dolgu ya da beton çalışması yapıldı mı?
- Her ağacın altında ne olduğu not edildi mi?
Belirti gördüyseniz ne yapmalısınız?
Gözle yapılan kontrol belirtiyi yakalar, çürüğün ya da kök sorununun boyutunu göstermez. Belirti veren ağaç için sıra şöyledir:
- 1KaydedinBelirtinin ve ağacın tarihli fotoğrafını çekin, ağacın yerini not edin.
- 2Hedefi uzaklaştırınToprakta kabarma ya da yeni bir eğim varsa ağacın altına araç park edilmez, altındaki yol ya da oturma yeri kapatılır.
- 3Yerinde değerlendirmeBir orman mühendisi ağacı ve çevresini inceler; iç çürük şüphesi varsa gövdenin içinin ölçülmesi gerekip gerekmediğine karar verir.
- 4ÖnlemTacı hafifletme, riskli dal alımı, hedefi kaldırma ya da kontrollü kesim. Kesim gerekiyorsa izin durumu ağacın türüne, yerine ve belediyenin kuralına göre belirlenir.
Binaya, hatta ya da yola eğilmiş ve kurtarılamayan bir ağaç serbestçe devrilmez; yukarıdan parça parça indirilir. Bu işin nasıl yapıldığını tehlikeli ağaç kesimi sayfasında anlattık.
Kış gelmeden bahçenizdeki ya da sitenizdeki ağaçları yerinde inceleyelim, belirti veren ağaçları öncelik sırasıyla yazalım.
Fotoğraf ve konumla ön değerlendirme ücretsiz · Teklif 24 saat içinde · OMO Sicil No: 21525Kontrol her zaman yetişmeyebilir. Ağaç devrildiyse ilk saatlerde yapılacaklar ve zararın kimden isteneceği ayrı bir konudur: bahçedeki ağaç devrilirse sorumlu kim yazısında topladık.
Sık sorulanlar
Fırtına öncesi ağaç kontrolü hangi ay yapılmalı?
Kış fırtınalarından önce, Ekim ve Kasım aylarında yapılması müdahaleye zaman bırakır. Birçok çürükçül mantarın şapkası sonbaharda görünür hâle gelir. Yaprak döken ağaçlarda tepe kuruması ve seyrek taç yaz sonunda, dal yapısı ve çatlaklar yaprak döküldükten sonra daha iyi görülür. Şiddetli bir fırtınadan ve kök bölgesindeki bir kazıdan sonra ayrıca bakılır.
Gövdesi sağlam görünen ağaç güvenli midir?
Her zaman değil. Odun çürükçül mantarlar çoğu zaman gövdenin ortasındaki ölü odunu tüketir; dış kabuk ve canlı katman uzun süre sağlam görünebilir. Gövde dibinde mantar, oyuk ya da vurulduğunda boş ses veren bir bölge varsa çürüğün boyutu ancak ölçümle anlaşılır.
Fırtınadan sonra ağaçta nelere bakılmalı?
Önce uzaktan bakın: ağacın dibinde toprak kabarması ya da kök tablasında çatlama, yeni bir eğim, gövdede yeni bir yarık ve başka dallara takılı kalmış kırık dallar. Askıdaki dalın altından geçmeyin ve ona kendiniz dokunmayın. Bu belirtilerden biri varsa ağacın altı boşaltılır ve ağaç bir orman mühendisine değerlendirtilir.
Fırtına sırasında ağaç eğilmeye başlarsa ne yapmalıyım?
Ağaç devrildiğinde ulaşabileceği alanın, yani en az kendi boyu kadar bir çevrenin dışına çıkın ve kimseyi yaklaştırmayın. Altında araç varsa fırtına sırasında almaya çalışmayın. Can ve mal için yakın tehlike varsa 112’yi, ağaç elektrik hattına yakınsa 186 elektrik arıza hattını arayın. Fırtına dindikten sonra toprakta kabarma ve kök tablasında çatlama olup olmadığına bakılır.
Kar yükü de ağacı devirir mi?
Kar daha çok dal ve çatal kırar. Yaprağını dökmeyen ağaçlarda, çam, sedir, leylandi gibi ibrelilerde ve yapraklı ağaçlardan manolya, defne gibi her dem yeşillerde kar tacın üstünde birikir ve yükü artırır. Dar açılı çatallar ve daha önce zayıflamış dallar bu yükte yarılabilir. Islak kar ile rüzgâr birleştiğinde gövdesi ya da kökü zayıf ağacın devrilmesi de mümkündür.
Kontrolü kendim yapabilir miyim?
İlk elemeyi yapabilirsiniz. Yedi belirtiyi içeren bir listeyle ağaçları dolaşıp belirti veren ağaçları fotoğraflamak ve not almak yeterlidir. Belirtinin ne kadar ciddi olduğuna, ağacın kesilmesi mi budanması mı gerektiğine ve iç çürük için ölçüm gerekip gerekmediğine ise bir orman mühendisinin yerinde bakması gerekir.
Kaynaklar
Orman mühendisliği yüksek lisansı sahibi. İstanbul’da ağaç röleve, kesim ve taşıma dosyalarını sahada ölçüp kendisi imzalıyor.
