Ağacı Söküp Başka Yere Dikmek: Yaşar mı, Nasıl Yapılır?
Bahçesindeki küçük bir ağacı ya da fidanı yerinden alıp başka bir yere dikmek isteyenler için: hangi ağaç kendi başınıza taşınır, ne zaman, ne büyüklükte kök topağıyla ve ilk yıllarda nasıl bakılır.
Küçük bir ağacı ya da fidanı söküp başka yere dikmek mümkündür; yaşaması doğru mevsime, yeterli kök topağına ve dikimden sonraki sulamaya bağlıdır. Yaprak döken türler yapraklarını döktükten sonra, toprak donmamışken taşınır. Yaygın kural, gövde çapının her 1 cm’si için en az 10-12 cm çaplı kök topağıdır; gövde kalınlaştıkça iş makine gerektirir.
İçindekiler
Küçük bir ağacı ya da fidanı söküp başka bir yere dikmek mümkündür; asıl mesele ağacı yerinden çıkarmak değil, çıkardıktan sonra yaşatmaktır. Ağacın kök sistemi toprak altında tacından çok daha geniş bir alana yayılır ve sökümde bu köklerin büyük kısmı kesilir. Yukarıda ise aynı taç, aynı yaprak ve aynı su ihtiyacı durur. Taşınan ağacın kurumasının en sık nedeni bu dengenin bozulmasıdır.
Bu yazı elle ya da birkaç kişiyle taşınabilecek fidan ve genç ağaçlar içindir. Gövdesi kalın, makine ve vinç gerektiren ağaçların taşınması, taşınabilirlik değerlendirmesi ve dosyası ağaç taşıma ve transplantasyon sayfamızdadır.
Hangi ağaç kendi başınıza taşınabilir?
| Ağacın durumu | Kendi başınıza taşınır mı? | Neden |
|---|---|---|
| Fidan ve gövdesi birkaç santimetre olan genç ağaç | Evet, doğru mevsimde | Topak küçüktür, kesilen kök oranı azdır |
| Gövde çapı 5 cm dolayına gelen ağaç | Sınırda; birkaç kişi ve taşıma arabası gerekir | Topak yüz kilonun üstüne çıkar |
| Kalın gövdeli, olgun ağaç | Hayır | Topak yüzlerce kilodur; makine ve plan ister |
| Ceviz, meşe gibi kazık köklü türler; çam gibi ibreliler | Genç ve küçükse denenebilir, risk yüksektir | Derine inen ana kök kesilir, tutunma daha düşüktür |
| Gövdesi çürük, kök boğazı yaralı ya da hastalıklı ağaç | Önerilmez | Taşımanın stresini kaldırmayabilir |
| Zeytin, tescilli anıt ağaç, site ortak bahçesi | Önce izin ya da karar | Ayrı kurallara tabidir, aşağıda |
Ağacın sağlığından emin değilseniz sökmeden önce baktırın. Sağlıksız bir ağacı taşımak çoğu zaman yalnız emeği ve ağacı birlikte kaybetmek demektir.
Kök boğazının yakın çekimini, gövdedeki yara ya da çatlağı ve tacın bütününü konumla gönderin. Bu ağacı taşımanın mı, yerine yeni bir fidan dikmenin mi daha mantıklı olduğunu sağlığına ve türüne bakarak yazarız.
Fotoğraf ve konumla ön değerlendirme ücretsiz · Teklif 24 saat içinde · OMO Sicil No: 21525Ağaç ne zaman taşınır?
Kural fidan dikimiyle aynıdır: ağaç uykudayken. Yaprak döken türler yapraklarını döktükten sonra, toprak donmamış ve suya doymamışken taşınır. İstanbul’da en uygun dönem Kasım ve Aralık’tır; ikinci pencere, don riski geçtikten sonra ve tomurcuklar patlamadan önceki Şubat sonu ile Mart’tır. Bu dönemde yaprak olmadığı için ağaç su kaybetmez ve kesilen kökün yükünü daha az hisseder.
Çam, servi ve defne gibi yaprağını dökmeyen türler kışın da su kaybeder. Bunlarda sonbahar yağışları başladıktan sonraki Ekim ve Kasım ya da ilkbahar başı tercih edilir. Yaz ortasında taşınan ağaç, azalmış köküyle yapraklarının su ihtiyacına yetişemez; zorunlu bir yaz taşımasında gölgeleme ve sık sulama gerekir, risk yine yüksektir. Tür tür dikim aylarını fidan dikim takvimi yazısında topladık.
Kök topağı ne büyüklükte olmalı?
Kök topağı, ağaçla birlikte sökülen toprak kütlesidir. Ne kadar büyükse o kadar çok ince emici kök korunur. Uygulamada yaygın kural, gövde çapının her 1 cm’si için topak çapına en az 10-12 cm ayırmaktır; kesin boyut tür, gövde çapı ve saha koşuluna göre belirlenir. Gövde çapı, ince ağaçlarda toprak yüzeyinden yaklaşık 15 cm yukarıdan ölçülür; bu, ormancılıktaki göğüs çapı değildir.
| Gövde çapı | Topak çapı, en az | Pratikte |
|---|---|---|
| 2 cm | 20-24 cm | Tek kişi, kürekle |
| 3 cm | 30-36 cm | Bir iki kişi |
| 5 cm | 50-60 cm | Birkaç kişi ve taşıma arabası |
| 8 cm | 80-96 cm | Makine gerekir |
Tablonun pratikteki anlamı ağırlıktır. Örnek hesap: 60 cm çapında ve 45 cm derinliğinde bir topak yaklaşık 0,13 m³ topraktır; nemli bahçe toprağının metreküpü 1,5 tonun üstünde olduğu için bu topak 200 kilo civarındadır. Topağın derinliği çapından azdır, çünkü köklerin büyük kısmı toprağın üst katmanındadır; derinlikten çok genişlik önemlidir. İnce fidanlarda topağı kuralın biraz üstünde tutmak daha güvenlidir.
Asıl mesele ağacı yerinden çıkarmak değil, çıkardıktan sonra yaşatmaktır.
Küçük bir ağaç adım adım nasıl taşınır?
- 1Yeni yeri hazırlayınAğacın ileride alacağı boyu düşünerek güneşi, toprağı, binaya ve borulara mesafeyi kontrol edin. Çukuru sökümden önce kazın: topaktan iki üç kat geniş, ama topağın yüksekliğinden derin olmasın.
- 2Bir iki gün önce sulayınNemli toprak topak hâlinde durur; kuru toprak sökümde dağılır, çamur hâlindeki toprak da ağırlaşıp akar.
- 3Dalları toplayın, yönü işaretleyinDalları yumuşak bir iple gevşekçe bağlayın. Gövdenin güneye bakan yüzünü işaretleyin; ağaç yeni yerinde aynı yöne bakacak şekilde dikilir.
- 4Topağı kazınTopak sınırını gövde çevresine çizin, dıştan dik kazın; kalın kökleri keskin bir budama makasıyla temiz kesin. Sonra topağın altını keserek ayırın.
- 5Sarın ve taşıyınTopağı çuval bezine sarıp bağlayın. Ağacı gövdesinden değil topağından kaldırın. Kökleri açıkta bekletmeyin; aynı gün dikin.
- 6Aynı seviyede dikinKök boğazı eski yerinde olduğu gibi toprak yüzeyinde kalmalıdır; derin dikilen ağaçta kök boğazı yıllar içinde çürür. Plastik ve tel sargıyı çıkarın, çuval bezini üstten açın. Çukuru kendi toprağıyla doldurup hafifçe bastırın, bol can suyu verin.
- 7Destekleyin ve örtünKökü tutunana kadar ağacı bir hereğe ya da gergiye gevşekçe bağlayın; rüzgârda sallanan ağacın yeni kök uçları kopar. Topağın üstünü gövdeye değmeyen ince bir malç tabakasıyla örtün.
Taşıdıktan sonra ilk yıllarda ne yapılır?
Sulama. Sabit bir takvim yerine toprağa bakın: kök derinliğindeki toprak kurumaya başlayınca sulayın. İlk yaz en kritik dönemdir; düzenli sulama çoğu ağaçta ilk iki büyüme mevsimi sürer. Topağın sürekli çamur hâlinde kalması da kökü boğar.
Budama. Kaybedilen köke karşılık tacı ölçülü hafifletmek gerekebilir, ama ağacın tepesi kesilmez. Kırık ve kuru dallar alınır; sert budama zaten zorlanan ağacı daha da zayıflatır.
Gübre. Dikim çukuruna kimyasal gübre atılmaz. Ağaç önce kök yapmalıdır; gübre ancak ağaç tutunup yeni sürgün vermeye başladıktan sonra düşünülür.
İzleme. İlk yıl yaprakların küçük kalması ya da erken sararması taşıma şokunun sık görülen belirtisidir ve tek başına ağacın öldüğünü göstermez. İlkbaharda tomurcukların açılması ve yeni sürgün, ağacın tutunduğunu gösterir.
Hangi durumda ağacı kendiniz taşımamalısınız?
Topak elle taşınamayacak kadar büyükse, ağaç bina ya da altyapıya yakınsa ya da sizin için değeri yüksekse, taşımayı makine ve planla yapmak gerekir. Bazı ağaçlarda ise önce izin ya da karar gerekir. Zeytin ağacı Tarım ve Orman Bakanlığı’nın izni olmadan sökülemez; aynı parsel içinde başka bir noktaya dikilecek olsa da bu bir sökümdür. Ayrıntısını zeytin ağacı taşıma yazısında anlattık.
Tescilli anıt ağaç, orman sayılan parsel, Boğaziçi ve sit alanlarındaki ağaçlar ayrı kurallara tabidir. Site ve apartman bahçesi ortak alandır; bir ağacın yerini değiştirmek için yönetimin ve kat maliklerinin kararı gerekir.
Topağı elle kaldırılamayacak bir ağaçta işe İstanbul içinde ücretsiz yaptığımız yerinde incelemeyle başlarız: ağacın taşımaya uygunluğuna, iki uçtaki erişime ve gereken makineye orada bakılır. Uygunsa kök topağıyla sökümü, nakli ve yeni yerdeki dikimi biz üstleniriz.
Fotoğraf ve konumla ön değerlendirme ücretsiz · Teklif 24 saat içinde · OMO Sicil No: 21525Sık sorulanlar
Taşınan ağaç yaşar mı?
Doğru mevsimde, yeterli kök topağıyla sökülen ve dikimden sonra düzenli sulanan küçük ağaçlarda yaşama şansı yüksektir. Yine de hiçbir taşımada sonuç kesin değildir: kazık köklü türlerde, çam gibi ibrelilerde ve yaşlı ağaçlarda risk artar. En sık kayıp nedenleri küçük tutulan topak, yaz ortasında yapılan söküm ve ilk yazdaki susuzluktur.
Taşınan ağaç ne kadar sulanmalı?
Dikimden hemen sonra bol can suyu verilir; amaç topakla çukur toprağı arasındaki boşlukları kapatmaktır. Sonrasında sıklığı takvim değil toprak belirler: çoğu ağaçta ilk iki büyüme mevsimi boyunca, kök derinliğindeki toprak kurumaya başladıkça sulanır.
Kök kesme nedir, küçük ağaçta gerekir mi?
Kök kesme, taşımadan bir büyüme mevsimi önce ağacın çevresinde topak sınırı boyunca açılan hendekle dışa uzanan köklerin kesilmesidir. Ağaç bu çizginin içinde yeni ince kökler üretir ve sökümde topak canlı kökle dolu olur. Büyük ve değerli ağaçlarda yapılır; fidan ve genç ağaçlarda çoğu zaman gerekmez, doğrudan söküm yapılabilir.
Kendi bahçemdeki ağacı sökmek için izin gerekir mi?
İzin gerekip gerekmediği tür, parsel statüsü, belediye düzenlemesi ve koruma statüsüne göre değişir; sökümden önce ilçe belediyesine ve gerekiyorsa ilgili müdürlüğe sorun. Zeytin ağacı Tarım ve Orman Bakanlığı izni olmadan sökülemez.
Taşımak mı daha mantıklı, yeni fidan dikmek mi?
Küçük ve genç ağaçta yeni bir fidan dikmek çoğu zaman daha kolay ve ucuzdur; ağaç zaten kısa sürede o boya gelir. Yıllarca büyümüş, sağlıklı ve bahçede değeri yüksek bir ağaçta ise taşımak, aynı boyu beklemek için geçecek yılları kazandırır. Kararı ağacın sağlığı, türün taşımaya uygunluğu ve iki uçtaki erişim birlikte belirler.
Kaynaklar
Orman mühendisliği yüksek lisansı sahibi. İstanbul’da ağaç röleve, kesim ve taşıma dosyalarını sahada ölçüp kendisi imzalıyor.
