Fidan Dikim Takvimi: Hangi Ağaç Hangi Ayda Dikilir?
İstanbul'da bahçesine fidan dikecekler için: hangi türün hangi ayda dikildiği, çıplak köklü ve tüplü fidanın farkı, sonbahar ile ilkbahar dikimi arasındaki seçim ve dikimden sonraki ilk haftalar.
İstanbul’da fidan dikimi için en uygun dönem sonbahardır: yaprağını döken türler, yapraklar döküldükten sonra Kasım ve Aralık’ta dikilir. İkinci pencere, don riski geçtikten sonra ve tomurcuklar patlamadan önce Şubat sonu ile Mart’tır. Limon gibi turunçgiller soğuğa duyarlı olduğu için ilkbaharda dikilir. Tüplü fidan, yaz sıcağı ve don günleri dışında yılın büyük bölümünde dikilebilir.
İçindekiler
- İstanbul’da fidan hangi ayda dikilir?
- Hangi tür hangi ayda dikilir?
- Çıplak köklü mü, tüplü mü: takvimi asıl ne belirler?
- Fidan neden kışın dikilir?
- Sonbahar dikimi mi, ilkbahar dikimi mi?
- Limon ve turunçgiller neden ilkbaharda dikilir?
- İstanbul bahçesinde takvimden önce neye bakılır?
- Dikimden sonraki ilk haftalarda ne yapılır?
- Sık sorulanlar
Fidan dikiminde en sık yapılan hata yanlış türü seçmek değil, doğru türü yanlış ayda dikmektir. Nisan sonunda dikilen çıplak köklü bir kiraz fidanı, kökü toprağa tutunmadan yapraklanır. Yaprak su ister, yeni yerine alışamamış kök bu suyu veremez ve fidan ilk sıcakta kurur. Aynı fidan Aralık’ta dikilseydi kışı yapraksız geçirir, bu sürede kök salar ve ilkbahara hazır girerdi.
Aşağıdaki takvim İstanbul’un ılıman kışına göre hazırlandı. Aylar türlerin uyku dönemine ve don riskine göre seçildi; aynı tür, çıplak köklü mü tüplü mü olduğuna göre farklı bir pencere kullanır. Hangi türün ve hangi boyun bahçenize uyacağı ise bitki, fidan ve toprak temini işinin ilk sorusudur; bu yazı zamanlamayı anlatır.
İstanbul’da fidan hangi ayda dikilir?
İstanbul’da kış ılıman geçer, toprak uzun süre donmaz. Bu yüzden dikimin ağırlığı sonbahara ve kış başına düşer. Yaz ayları ise çıplak köklü fidan için kapalı dönemdir.
| Dönem | Ne dikilir? | Neden |
|---|---|---|
| Ekim – Kasım başı | Tüplü fidan: çam ve diğer ibreliler, çit bitkileri, zeytin, incir | Sonbahar yağışları başlar, toprak hâlâ ılıktır. Kök, kış girmeden tutunmaya başlar. |
| Kasım – Aralık | Yaprağını döken meyve ve süs ağaçları: kiraz, erik, elma, armut, ceviz, badem | Çıplak köklü fidanın ana dönemi. Ağaç uykudadır, kış yağışı köklenmeyi taşır. |
| Ocak – Şubat | Toprak donmamış ve çamur değilse çıplak köklü dikime devam edilir | Donmuş ya da suya doymuş toprağa dikim yapılmaz; toprağın tavını beklemek gerekir. |
| Şubat sonu – Mart | İkinci pencere: soğuk ve rüzgâr alan bahçelerde bütün çıplak köklü türler | Don riski geçmiş, tomurcuklar henüz patlamamış olmalıdır. |
| Mart – Nisan | Limon, portakal, mandalina; ilkbahar dikimi yapılacak zeytin ve çam | Soğuğa duyarlı türler donlardan sonra dikilir. Sulama yükü artar. |
| Mayıs – Eylül | Çıplak köklü fidan dikilmez; tüplü ve saksılı fidan ancak zorunluysa | Yapraklı fidan hızla su kaybeder. Düzenli sulama şarttır, sıcak günlerde dikim yapılmaz. |
Eylül sonu ve Ekim, İstanbul’da tüplü fidan dikiminin başladığı aylardır. İlk yağışlar toprağı yumuşatır, hava hâlâ ılıktır. Çıplak köklü meyve fidanı için ise yaprakların dökülmesini, yani Kasım’ı beklemek daha doğrudur.
Bahçeniz yüksekte, rüzgâra açık bir yamaçta ya da soğuk havanın biriktiği bir çukurdaysa dikimi ilkbahara bırakmak daha güvenli olabilir. Dikmek istediğiniz türlerden hangisinin sonbaharda, hangisinin ilkbaharda toprağa gireceğini bahçenin konumu ve birkaç fotoğrafıyla ücretsiz değerlendiririz.
Fotoğraf ve konumla ön değerlendirme ücretsiz · Teklif 24 saat içinde · OMO Sicil No: 21525Hangi tür hangi ayda dikilir?
Aşağıdaki tablo bahçelerde en sık dikilen türleri toplar. Aylar genel öneridir; bahçenin yüksekliği, bakısı ve rüzgâra açıklığı pencereyi birkaç hafta öne ya da arkaya kaydırabilir.
| Tür | İstanbul’da dikim dönemi | Not |
|---|---|---|
| Zeytin | Kasım – Aralık ya da Mart – Nisan | Çoğunlukla tüplü satılır. Soğuk ve rüzgâr alan bahçede ilkbahar daha güvenlidir. Asıl risk ilk yazdaki susuzluktur. |
| Ceviz | Kasım – Aralık ya da Şubat sonu – Mart | Kazık kök yapar, çukur derin açılır. Büyük taç yapar; geniş bir yer ister. |
| İncir | Ekim – Kasım ya da Mart – Nisan | Soğuk havanın biriktiği çukur bahçede ilkbahara bırakılır. |
| Kiraz ve erik | Kasım – Aralık, en geç Şubat sonu | Geç dikimi sevmez. Çıplak köklü fidanda tomurcuk patladıysa dikim sonbahara bırakılır. |
| Elma ve armut | Kasım – Mart, yapraklar döküldükten sonra | Sonbahar dikimi ilkbaharda daha güçlü sürgün verir. Bodur anaçlı fidan düzenli sulama ister. |
| Badem | Kasım – Şubat | Erken uyanır ve erken çiçek açar; dikimi geciktirmemek gerekir. |
| Limon, portakal, mandalina | Şubat sonu – Nisan | Sonbaharda dikilmez. İstanbul’da çoğu zaman saksıda yetiştirilir. |
| Çam, sedir ve diğer ibreliler | Ekim – Kasım ya da Mart – Nisan | Tüplü fidan. Toprak nemli ve donmamış olmalıdır. |
| Çit bitkileri (leylandi, limoni servi) | Ekim – Kasım ya da Mart – Nisan | Tüplü satılır. Sonbahar dikimi, çitin ilk yazı daha kolay geçirmesini sağlar. |
| Yaprağını döken süs ağaçları (ıhlamur, akçaağaç, çınar) | Kasım – Mart | Büyük boy, kök balyalı fidanın yerleşmesi daha uzun sürer; ilk iki yıl sulama ister. |
Bu aylar kesin tarih değil, tavsiye aralığıdır. Aynı şehirde kıyıdaki bir bahçe ile kuzeydeki yüksek ve açık bir arazi arasında don tarihi birkaç hafta değişebilir. Geri dönüşü pahalı bir bahçe kurulumunda takvim araziye göre daraltılır.
Çıplak köklü mü, tüplü mü: takvimi asıl ne belirler?
Çıplak köklü fidan, fidanlıktan kökü topraksız sökülerek satılır. Kökler açıkta kaldığı için kurumaya çok açıktır. Bu yüzden yalnız ağacın yapraksız ve uykuda olduğu dönemde dikilir. Ucuzdur, taşıması kolaydır, ama penceresi dardır. Aldığınız gün dikemiyorsanız kökleri nemli toprağa ya da kuma gömerek bekletmek gerekir; güneşte ve rüzgârda açık bırakılan kök birkaç saatte zarar görür.
Tüplü (kaplı) fidan, kök topağı bozulmadan saksı ya da tüp içinde satılır. Kök toprakla temasını hiç kesmediği için dikim şoku çok daha azdır. Pratikte yılın büyük bölümünde dikilebilir; kaçınılacak günler aşırı sıcak, sert don ve şiddetli rüzgâr günleridir. Daha pahalıdır ve tüpte uzun süre bekletilmiş fidanda kökler tüpün içinde dönmeye başlayabilir; bu yüzden dikimden önce kök topağına bakılır.
Büyük boy ağaçlar ise çoğu zaman kök balyalı gelir: kök topağı çuval ya da tel kafesle sarılıdır. Bunlar da uyku döneminde dikildiğinde en iyi sonucu verir.
Karar kabaca şöyledir: kış içindeyseniz ve fidan hazırsa çıplak köklü fidan yeterlidir. Mevsim dışındaysanız ya da bahçe işinin takvimi mevsimi bekleyemiyorsa tüplü fidan seçilir. Peyzaj uygulamalarında çoğunlukla tüplü fidan kullanılmasının nedeni budur.
Fidan neden kışın dikilir?
Yaprağını döken bir ağaç kışın ölmüş değildir, uykudadır. Bu döneme dormansi denir. Ağaç yaprak taşımadığı için terlemeyle su kaybetmez; kökten gelen suya ihtiyacı çok azdır. Dikim sırasında kökler kaçınılmaz olarak zarar görür, ama ağaç uykudayken bu zararı su sıkıntısı çekmeden atlatır.
Aynı fidan yapraklıyken dikilirse yapraklar suyu buharlaştırmaya devam eder. Zarar görmüş kök bu suyu karşılayamaz. Fidan birkaç hafta ayakta durur, sonra uçtan başlayarak kurur. Yazın dikilip kuruyan fidanların çoğunda sebep bakım eksikliği değil, dikim zamanıdır.
Sonbahar dikimi mi, ilkbahar dikimi mi?
| Konu | Sonbahar dikimi | İlkbahar dikimi |
|---|---|---|
| Avantaj | Kök kış boyunca gelişir. Fidan ilkbahara hazır girer, ilk yaz kuraklığına daha dayanıklıdır. | Don riski geçmiştir. Kışı sert geçen yerlerde daha güvenli seçenektir. |
| Risk | Sert don, tutunmamış kökü zorlayabilir. Çukurda su birikirse kök çürür. | Kökün yerleşmesine birkaç hafta kalır, sonra yaz gelir. Sulama şarttır. |
| Uygun yer | İstanbul ve Marmara, Ege ve Akdeniz kıyıları | İç bölgeler, yüksek ve soğuk araziler, soğuk havanın biriktiği çukur bahçeler |
Kışı ılıman geçen yerde sonbahar dikimi öne geçer, çünkü fidan ilk yaz sıcağından önce bir kış boyunca kök yapmış olur. İç Anadolu gibi kışı sert geçen bölgelerde bu avantaj don riskiyle takas edilir; orada dikim genellikle don tehlikesi geçtikten sonra ilkbaharda yapılır.
Limon ve turunçgiller neden ilkbaharda dikilir?
Limon, portakal ve mandalina yaprağını dökmez; kışın da terlemeye devam eder. Soğuğa dayanıklılıkları da düşüktür. Turunçgiller dona duyarlıdır; zarar eşiği tür, çeşit, anaç, soğuğun süresi ve ağacın gelişme dönemine göre değişir. İstanbul’da korunaklı yer ve ilkbahar dikimi tercih edilir. Don ne kadar uzun sürerse zarar o kadar artar.
Bu yüzden turunçgil sonbaharda dikilmez. Uygun pencere Şubat sonundan Nisan’a kadardır. İstanbul turunçgil için sınırda bir iklimdir: bahçeye dikilecekse güneye bakan, kuzey rüzgârından korunan bir duvar önü seçilir. Çoğu bahçede limon saksıda yetiştirilir ve kışın korunaklı bir yere alınır.
İstanbul bahçesinde takvimden önce neye bakılır?
Doğru ayda dikilen fidan da yanlış toprakta tutmaz. İstanbul’daki yeni bahçelerin çoğunda üst toprak inşaat sırasında sıyrılmış, geriye sıkışmış dolgu kalmıştır. Bu zeminde su ya derine inmez ya da çukurda birikir. Dikimden önce toprağın derinliği ve suyu ne kadar sürede çektiği kontrol edilir; toprak getirilecekse neye bakılacağını bahçe toprağı alırken dikkat edilmesi gerekenler yazısında anlattık.
İkinci konu yerdir. Bahçenin en alçak köşesi soğuk havanın biriktiği yer olabilir; burada don daha geç çekilir. Kuzey rüzgârına açık yamaçta genç fidan kışı zor geçirir. Soğuğa duyarlı türler için bu köşeler seçilmez ya da dikim ilkbahara bırakılır.
Dikimden sonraki ilk haftalarda ne yapılır?
Dikim işin sonu değil, başıdır. Kayıp riski özellikle ilk yılda, kökün yeni toprağa yayıldığı dönemde yüksektir.
- Can suyu: Dikimden hemen sonra bol su verilir. Bu su kök ile toprak arasındaki hava boşluklarını kapatır; verilmezse kökün bir kısmı toprağa hiç değmez.
- Sulama sıklığı: Sonbahar dikiminde yağış çoğu zaman yeterlidir. İlkbahar ve yaz dikiminde toprağın kök derinliğinde nemli kalıp kalmadığına bakılır; yüzeyin ıslak görünmesi yeterli değildir.
- Destek (herek): Rüzgârlı arazide yeni fidan sallanır ve her sallanışta yeni oluşan kök uçları kopar. Fidan tutunana kadar bir kazıkla desteklenir, bağ gövdeyi sıkmayacak biçimde atılır.
- Gübre: Dikim çukuruna doğrudan kimyasal gübre konmaz, kökü yakar. İlk gübreleme genellikle fidan sürgün verdikten sonra yapılır; zamanlamasını ağaçlara gübre ne zaman verilir yazısında anlattık.
Bahçeye ya da tarlaya kaç fidan gerektiği ise ayrı bir hesaptır; aralık ve adet için 1 dönüme kaç ağaç dikilir yazısına bakabilirsiniz.
Bu yazıdaki aylar genel meslek bilgisine dayanan önerilerdir; bir yıldan ötekine hava değişir. Karar verirken takvimden çok toprağın durumuna bakın: toprak donmuş ya da çamur hâlindeyse dikim ertelenir, tomurcuklar patlamışsa çıplak köklü fidan için pencere kapanmıştır.
Türler ve dikim ayı netleştiğinde fidanı kökünü ve gövdesini kontrol ederek temin edelim, dikimini de yapalım; kalemli teklifi 24 saat içinde iletiriz.
Fotoğraf ve konumla ön değerlendirme ücretsiz · Teklif 24 saat içinde · OMO Sicil No: 21525Sık sorulanlar
Fidan en çok hangi ayda dikilir?
Yaprağını döken meyve ve süs ağaçlarında en yoğun dikim ayları Kasım, Aralık ve Mart’tır. Kışı ılıman geçen İstanbul ve Marmara kıyısında Kasım ile Aralık öne çıkar. Kışı sert geçen iç bölgelerde dikim, don tehlikesi geçtikten sonra Mart ve Nisan’a kayar. Ay seçimi, fidanın çıplak köklü ya da tüplü olmasına göre de değişir.
İstanbul'da fidan ne zaman dikilir?
İstanbul’da en uygun dönem sonbahardır: yaprağını döken türler Kasım ve Aralık’ta dikilir. Toprak donmuş ya da suya doymuş değilse Ocak ve Şubat’ta da devam edilebilir. İkinci pencere, don riski geçtikten sonra tomurcuklar patlamadan önceki Şubat sonu ve Mart’tır. Yüksekte, çukurda ya da kuzey rüzgârına açık kalan bahçelerde ilkbahar dikimi daha güvenlidir.
Yazın fidan dikilir mi?
Çıplak köklü fidan yazın dikilmez; yapraklı fidan, dikimde zarar gören köküyle yaprağın kaybettiği suyu karşılayamaz. Tüplü ya da saksılı fidan yazın dikilebilir, ancak ilk haftalarda düzenli sulama gerekir ve kayıp riski belirgin artar. Zorunlu değilse sonbahar yağışlarının başladığı Ekim’i beklemek daha doğrudur.
Zeytin fidanı ne zaman dikilir?
Zeytin fidanı çoğunlukla tüplü satılır ve iki dönemde dikilir. Kışı ılıman geçen kıyı kesimlerinde Kasım ve Aralık, soğuk ve rüzgâr alan bahçelerde don riski geçtikten sonra Mart ve Nisan uygundur. Genç zeytin soğuğa ve sert rüzgâra duyarlıdır. Dikimden sonraki asıl risk ise ilk yazdaki susuzluktur; ilk yıl düzenli sulama ister.
Limon ağacı ne zaman dikilir?
Limon ve diğer turunçgiller ilkbaharda, genel olarak Şubat sonu ile Nisan arasında dikilir; sonbaharda dikilmez. Yaprağını dökmedikleri için kışın da su kaybederler ve soğuğa duyarlıdırlar. Limon turunçgiller içinde dona en duyarlı türlerdendir; zarar eşiği çeşide, anaca ve soğuğun süresine göre değişir. İstanbul’da limon çoğu zaman saksıda yetiştirilir ve kışın korunaklı bir yere alınır.
Çam fidanı ne zaman dikilir?
Çam ve diğer ibreli fidanlar bugün çoğunlukla tüplü üretilir. İki ana dönem vardır: sonbahar yağışları başladıktan sonra Ekim ve Kasım, ilkbahar başında Mart ve Nisan. Tüplü çam fidanı aşırı sıcak, sert don ve şiddetli rüzgâr günleri dışında daha geniş bir dönemde de dikilebilir; belirleyici olan toprağın nemli ve donmamış olmasıdır.
Çıplak köklü fidan ile tüplü fidan arasındaki fark nedir?
Çıplak köklü fidan, fidanlıktan kökü topraksız sökülerek satılır. Kökler açıkta kaldığı için yalnız ağacın uykuda olduğu Kasım ile Mart arasında dikilir ve kök dikime kadar nemli tutulur. Tüplü fidan kök topağıyla gelir, dikim şoku daha azdır ve yılın büyük bölümünde dikilebilir. Tüplü fidan daha pahalıdır; çıplak köklü fidanın dikim penceresi daha dardır.
Fidan dikildikten sonra ne zaman sulanır?
Dikimin hemen ardından can suyu verilir. Amaç yalnız sulamak değil, kök ile toprak arasında kalan hava boşluklarını kapatmaktır. Sonraki sulamanın sıklığını mevsim, yağış ve toprak belirler: sonbahar dikiminde yağış çoğu zaman yeterlidir; ilkbahar ve yaz dikiminde toprağın kök derinliğinde nemli kalıp kalmadığına bakılarak sulanır.
Orman mühendisliği yüksek lisansı sahibi. İstanbul’da ağaç röleve, kesim ve taşıma dosyalarını sahada ölçüp kendisi imzalıyor.
