Ağaçlara ne zaman gübre verilir?

Ağaçlara gübre vermenin en doğru zamanı erken ilkbahar (Mart – Nisan) ve geç sonbahardır (Ekim – Kasım). İlkbaharda verilen azot sürgünü, yaprağı ve çiçeği besler; geç sonbahardan kış sonuna kadar verilen fosfor, potasyum ve organik gübre kökü güçlendirir ve ağacı bir sonraki sezona hazırlar. Yaz ortasından sonra ve sonbaharda azot verilmez.

Zaman kadar önemli olan, ağacın gerçekten gübreye ihtiyacı olup olmadığıdır. Yaprağı sararan bir ağacın sorunu çoğu zaman besin değil; su, kök ya da toprağın yapısıdır. Villa ve site bahçelerinde teşhisi ve uygulamayı bahçe ilaçlama ve gübreleme hizmetimizde yürütüyoruz. Bu yazı hangi gübrenin hangi dönemde, nasıl verileceğini anlatıyor.

Ağaçlara hangi ay hangi gübre verilir?

Aşağıdaki takvim İstanbul ve Marmara iklimine göre genel bir çerçevedir. Bahçenin yüksekliği, rüzgâr alıp almaması ve o yılın havası dönemleri bir iki hafta kaydırabilir.

Tablodaki kural basittir: azot büyütür, fosfor kök kurar, potasyum dayanıklılık verir. Büyüme mevsiminin başında azot, sonunda potasyum, dinlenme döneminde fosfor ve organik madde öne çıkar. Bahçedeki diğer işlerin yıl içindeki sırası İstanbul bahçe bakım takvimi yazısında.

Yazın ağaca gübre verilip verilmeyeceği de bu kurala bağlıdır. Temmuz ve Ağustos’ta toprağa azot verilmez; sıcak ve kuru toprakta gübre köke yanık yapar, geç sürgün de kışa hazırlanamaz. Yaz ortasında görülen demir ya da çinko eksikliği yaprak gübresiyle, günün serin saatlerinde kapatılabilir. Yazın ağacın asıl ihtiyacı derin ve seyrek sulamadır.

Meyve ağaçlarına gübre ne zaman verilir?

Meyve ağaçlarında gübreleme üç adımda düşünülür. Kış sonunda, Şubat sonu ile Mart başında ağaç uyanmadan taban gübresi verilir; organik gübre ve fosfor bu adımdadır. Çiçeklenme ve meyve tutumundan sonra, Nisan ve Mayıs’ta ölçülü azot meyve büyümesini destekler. Hasattan sonra ya da yaz sonunda potasyum ağırlıklı bir uygulama bir sonraki yılın meyve gözlerini ve ağacın kışa dayanımını besler.

Süs ağacında hedef gövde ve taçtır, meyve ağacında hedef meyvedir. Meyve ağacına süs ağacı gibi bol azot verilirse ağaç uzun ve sık sürgün yapar, meyve azalır ve hastalığa açık, gölgeli bir taç oluşur. Yaprağı bol, dalı uzun ama meyvesi az bir ağaçta ilk bakılacak şey budur.

Miktarı bilerek yazmadık. Doğru miktar ağacın yaşına, taç genişliğine ve toprakta zaten bulunan besine göre değişir; analiz olmadan verilen her rakam tahmindir. Gübrelemenin budamayla birlikte planlanması gerekir, çünkü budama besinin hangi dala gideceğini belirler: meyve ağacı budama takvimi.

Sonbaharda ve kışa girerken ağaçlara hangi gübre verilir?

Sonbaharın ilk kuralı azot vermemektir. Sonbaharda azot alan ağaç yeni sürgün yapar; bu sürgün kış gelmeden odunlaşamaz ve ilk donda zarar görür. Doğru gübre potasyum ağırlıklı ve azotu düşük olandır. Potasyum hücre dokusunu güçlendirir, ağacın soğuğa ve hastalığa dayanımını artırır.

• Eylül ve Ekim: potasyum ağırlıklı gübre, kışa hazırlık.
• Kasım ve Aralık: yanmış hayvan gübresi ya da olgun kompost taç izdüşümüne serilir, toprağa hafifçe karıştırılır.
• Ocak ve Şubat: toprak donmuşsa ya da su tutuyorsa beklenir; yüzeyde kalan gübre yağmurla akıp gider.

Hayvan gübresi yanmış, yani olgunlaşmış olmalıdır. Taze gübre köke değdiğinde yakar ve yabani ot tohumu taşır. Tavuk ve güvercin gübresi azotça çok zengindir; iyi olgunlaşmış olarak ve az miktarda, yine sonbahar ve kış döneminde kullanılır. Halk arasında şeker gübresi denen amonyum sülfat ise azotlu bir gübredir; ilkbaharda verilir, sonbaharda verilmez.

Taban gübresi, kök gübresi ve yaprak gübresi ne zaman atılır?

Bu adlar gübrenin içeriğini değil, veriliş biçimini ve zamanını anlatır. Torbadaki üç rakam (örneğin 15-15-15) ise sırasıyla azot, fosfor ve potasyum oranını gösterir. İkisi birlikte okunur: hangi besin, hangi yolla, hangi dönemde.

Bu okuma sık sorulan gübreleri de yerine oturtur. Diamonyum fosfat (DAP, 18-46-0) fosforu yüksek bir gübredir; taban gübresi olarak dinlenme döneminde ya da en geç kış sonunda verilir. 20-20-20 gibi dengeli ve çoğunlukla suda çözünen gübreler büyüme mevsiminde, damla sulamayla ya da yapraktan, az ve sık verilir. Azot oranı yüksek bir gübre sonbaharda kullanılmaz.

Yaprak gübresi sorunu hızlı gösterir ama kalıcı çözmez. Aynı sararma her yıl tekrar ediyorsa sorun çoğu zaman besinin azlığı değil, toprağın pH’ı ya da drenajıdır. Kireçli topraklarda en sık görülen tablo demir klorozudur: yaprak damarları yeşil kalırken aralar sararır. Çözümü daha çok gübre değil, bitkinin alabileceği formda demir ve toprağın düzeltilmesidir.

Satışta “ağaç vitamini” ya da “bitki vitamini” diye geçen ürünlerin çoğu da bu tablodaki yaprak gübresidir: demir, çinko gibi mikro besinler ya da amino asit içeren karışımlar. Ağaç ihtiyaç duyduğu vitaminleri kendisi üretir; dışarıdan verilen, besin elementidir. Bu yüzden “ağaçlara vitamin ne zaman verilir?” sorusunun cevabı yaprak gübresininkiyle aynıdır: büyüme mevsiminde, sabah erken ya da akşamüstü ve yalnız bir eksiklik görüldüğünde.

Ağacın gübreye ihtiyacı olduğu nasıl anlaşılır?

Belirtiler yol gösterir ama tek başına teşhis koymaz. Aynı görüntü susuzluktan, kök hasarından ya da zararlıdan da doğabilir. Bu yüzden her satırın üçüncü sütunu, gübreden önce bakılacak şeyi söylüyor.

Son satırdaki tablo gübreyle düzelmez. Kökü kesilmiş, üzerine dolgu yapılmış ya da gövdesi içten çürüyen ağaca gübre vermek sorunu geciktirir. Böyle bir ağaçta önce ağacın kendisine bakılır; zararlı ya da mantar şüphesi varsa hangi durumda ilaç gerektiği ağaç ilaçlama yazısında.

Toprak analizi için numune nasıl alınır?

Numune gövdenin dibinden değil, taç izdüşümünün altından alınır. Ağacın çevresinde birkaç noktadan toprak alınır, üstteki çim ve yaprak katmanı atılır, örnekler temiz bir kapta karıştırılıp tek numune yapılır. Ağaçlarda kökler derine indiği için yüzey toprağı ile daha derindeki toprak çoğu zaman ayrı numune olarak gönderilir. Numunenin hangi ağaçtan, hangi tarihte alındığı yazılır ve bir toprak analiz laboratuvarına verilir. Gübreleme döneminden birkaç hafta önce alınan numune, sonucun zamanında gelmesini sağlar.

Bir ağaca ne kadar gübre atılır?

Tek bir doğru miktar yoktur ve bu yazıda doz vermememizin sebebi budur. Miktarı dört şey belirler: toprak analizinin sonucu, ağacın yaşı ve taç genişliği, gübrenin içeriği ve ürün etiketindeki öneri. Gübre üreticileri miktarı çoğu zaman ağaç yaşına ya da taç izdüşümünün alanına göre verir; analiz raporu da toprağa göre bu miktarı düzeltir.

Emin değilseniz az verin ve bölün. Aynı miktarı tek seferde vermek yerine iki uygulamaya ayırmak kökü korur, yağmurla kaybı azaltır. Fazla gübrenin belirtileri eksikliğe benzeyebilir: yaprak kenarlarında yanık, ani yaprak dökümü, toprak yüzeyinde beyaz tuz birikimi. Böyle bir durumda yeni gübre verilmez; toprak birkaç kez bol suyla yıkanır ve ağaç izlenir.

Ağaçların hızlı büyümesi için gübre verilir mi?

Hızlı büyüme tek başına iyi bir hedef değildir. Gereğinden fazla azot, bazı türlerde aşırı sürgün gelişimini ve dengesiz büyümeyi teşvik edebilir; doz toprak analizine, türe ve ürün etiketine göre belirlenir. Bunun bedeli birkaç yıl sonra, fırtınada kopan dalda ya da içi boşalmış gövdede ödenir.

Doğru hedef dengeli gelişimdir: sağlam kök, oranlı taç, hastalığa dirençli doku. Bunu sağlayan yüksek doz değil, toprağın gerçek eksiğini kapatan gübre, düzenli ve derin sulama ve kök bölgesinin sıkıştırılmamasıdır. Genç ağacın gelişimini en çok hızlandıran şey çoğu zaman gübreden önce sudur.

Fidana ve yeni dikilen ağaca gübre verilir mi?

Yeni dikilen ağaçta en sık yapılan hata dikim çukuruna kimyasal gübre koymaktır. Genç kök doğrudan temas ettiği gübreye dayanamaz, kök yanar ve fidan ya kurur ya da yıllarca duraklar. Dikim çukuruna yalnız yanmış organik gübre ve iyi bir toprak karışımı konur.

İlk yıl fidanın asıl ihtiyacı gübre değil, düzenli sulamadır. Kimyasal gübre ikinci yıldan itibaren, etiketteki en düşük önerilen miktardan başlanarak verilir. Hangi türün hangi ayda dikileceği fidan dikim takvimi yazısında.

Çam, sedir ve benzeri ibreli ağaçlar gelişmiş bir bahçede çoğu zaman gübre istemez. İbreleri sararan bir çamda önce su, drenaj, kök bölgesinde yapılan kazı ve zararlıya bakılır. Besin eksikliği analizle gösterilirse, ilkbaharda ve azotu ölçülü bir gübreyle giderilir.

Gübre nasıl verilir, nelere dikkat edilir?

1. 1Önce toprağa bakınToprak kuru mu, ıslak mı, sıkışmış mı? Sorun tekrar ediyorsa taç izdüşümünün birkaç noktasından numune alıp analiz ettirin.
2. 2Kök bölgesini bulunEmici kökler gövdenin dibinde değil, taç izdüşümü boyunca ve ötesindedir. Gübre gövdeye yığılmaz.
3. 3Gübreyi toprağa ulaştırınAçık toprakta serpip hafifçe karıştırın; çimli ve sıkışık zeminde deliklere ya da hendeğe verin.
4. 4SulayınKuru toprağa gübre verilmez; gübreden sonra sulanmazsa kök yanığı riski artar.
5. 5Miktarı etiket ve analiz belirlerEtiketteki ve analiz raporundaki öneriden fazlası verilmez; fazla gübre eksik gübreden daha zor düzeltilir.
6. 6Kayıt tutunHangi ağaca, hangi tarihte, ne verildiğini yazın. Site bahçelerinde yönetim değişse de program sürer.

Gübrelemenin en iyi yardımcısı malçtır. Kök bölgesine serilen çam kabuğu ya da ağaç yongası toprağın nemini korur, yazın kökü serin tutar, yabani otu azaltır ve ayrıştıkça toprağa organik madde kazandırır. Malç gövdeye yaslanmadan, gövde dibinde boşluk bırakılarak serilir; gövdeye yığılan malç kök boğazını nemde bırakır ve çürümeye yol açar.

Birden çok ağacı olan site ve villa bahçelerinde gübreleme tek seferlik bir iş değil, yıllık bir programdır: toprak sonucu, ağaç bazında ihtiyaç, gübreleme ve budama dönemleri ve yapılan uygulamanın kaydı bir arada tutulur. Bu program periyodik bahçe bakımı sözleşmesinin içinde de yürür. Site ortak alanlarında sözleşmeli bakımın hangi işleri kapsadığı site ve apartman bahçe bakımı sayfasında.

Sık sorulanlar

Kaynaklar

• Tarım ve Orman Bakanlığı araştırma yayını: Meyve ağaçlarında gübreleme arastirma.tarimorman.gov.tr 
• Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü: Gübreleme rehberi tarimorman.gov.tr 
• TAGEM: Gübre tavsiyeleri tarimorman.gov.tr 

Yüksek Orman Mühendisi Ömer Buğra AvcıOMO Sicil No: 21525

Orman mühendisliği yüksek lisansı sahibi. İstanbul’da ağaç röleve, kesim ve taşıma dosyalarını sahada ölçüp kendisi imzalıyor.

Bu yazılara da göz atın

Bahçe ve Peyzaj · 6 dk

Leylandi bakımı: budama, sulama ve gübreleme

Ağaç Bakımı ve Budama · 7 dk

Ağaç İlaçlama

Bahçe ve Peyzaj · 7 dk

Site bahçe bakım bedelini kim öder?